Plannen voor eerste schaakclub in Ooststellingwerf. Martin Elderson stoft spel af met toegankelijke lesmethode voor jong en oud

Schaken leren op een eenvoudige en gezellige manier, in Ooststellingwerf zijn zowel jonge als oude inwoners er dol op. Schaakdocent en neurowetenschapper Martin Elderson uit Appelscha ontwikkelde een toegankelijke methode waarmee hij iedereen wil kennis laten maken met het spel.

Janie van den Brink, Tetje de Jong en vooraan Geeske van der Veen krijgen schaakles van Martin Ederson.

Janie van den Brink, Tetje de Jong en vooraan Geeske van der Veen krijgen schaakles van Martin Ederson. Rens Hooyenga

En het werkt: er raken zelfs zoveel mensen enthousiast dat Elderson een schaakclub gaat oprichten: SC Fryske Hynders, de allereerste schaakclub in Ooststellingwerf.

’Schaken kan op allerlei niveaus en met verschillende bordmaten’, vertelt hij. Met borden en schaakstukken toog hij dinsdag naar woonzorgcentrum Sinnehiem, waar bewoners en deelnemers van de dagbesteding in de huiskamer les krijgen.

‘Iedereen kan het’

Al sinds vlak voor de zomer is hij daar bezig om het spel bij te brengen. Het spel dat voor velen als veel te ingewikkeld wordt gezien. Het spel waar alleen slimme mensen goed in zijn, werd gedacht. ‘Juist dat is helemaal niet waar. Iedereen kan het, dat bewijst deze les wel.’

Vier bij vier

De bewoners van Sinnehiem zitten enthousiast tegenover elkaar met schaakborden van vier bij vier velden. Op de velden staan de cijfers 1, 2, 3 en 4. Met elk alleen een toren om mee voort te bewegen over het bord, moeten zij zoveel mogelijk punten binnenhalen. ‘Zo snel mogelijk naar de hoge getallen zoeken dus’, vertelt Martin. Het werkt als volgt: de bewoner gooit met een dobbelsteen en mag de toren daarna 1 of 2 plaatsen verzetten. Alleen naar links, rechts en vooruit, zoals de toren ook in het echte schaakspel gebruikt wordt. ‘Voor mensen die lijden aan dementie kleeft er aan de onderkant een papiertje waarop pijltjes aangeven welke kant de pion op mag. ‘Ook zijn er kaarten met instructies.’ Er wordt veel plezier aan beleefd. De spellen zijn simpel en in tig vormen te spelen. ‘Je hoort de spelers denken en dat is juist de bedoeling. Hersengymnastiek.’ Een tweede variant ontdekken de bewoners al snel: het spelen met de waardes van de punten naar beneden gedraaid, zodat het een verrassing blijft welke punten je pakt. ‘En wie goed oplet weet hoeveel punten er in het spel zitten en wanneer hij of zij heeft gewonnen.’ Zodra iedereen deze variant onder de knie heeft, wordt er een nieuw schaakstuk bij gepakt, de loper, die alleen schuin over mag steken. En ga zo maar door.

De tekst gaat verder na de foto

Hart stikke fanatiek

Elderson geeft al sinds tien jaar schaakles op obs De Riemsloot en cbs De Mandebrink in Appelscha. Eerst in groepjes van vier tot zes personen, maar inmiddels heeft hij de groep al moeten opdelen in twee groepen van vijftien personen. ‘De kinderen zijn hartstikke fanatiek en enthousiast. We doen al met veel kinderen mee tijdens het Remco Heite schoolschaaktoernooi.’ Met zeven teams, zegt hij er achteraan. Omdat het zo goed ontvangen wordt en de mogelijkheden eindeloos zijn, richtte hij Stichting Schaakbrein op. Daarbij gaat het niet om het schaken op zich, maar juist om het schaakdenken. ‘Door de verschillende zetten die je met schaakstukken kunt doen, leren de spelers anders denken. Doordachter. Ik laat ze via de stichting puzzels oplossen, rekenen en bewegen in hesjes.’ De neurowetenschapper heeft met dr. Yvonne Groen van Rijksuniversiteit Groningen onderzocht of kinderen ook slimmer worden van schaken. ‘We zijn nog bezig met het onderzoek, maar de eerste resultaten laten wel zien dat schaken de schoolontwikkeling stimuleert.’ Denk aan planning, denksnelheid, zelfinzicht en werkgeheugen.

Klein beginnen

Het plan van Elderson komt tot bloei wanneer hij van het Fonds Ooststellingwerf geld ontvangt. ‘De lessen worden enorm goed ontvangen en scholen binnen de gemeente kunnen zich bij de stichting aanmelden voor lessen. We beginnen klein, net zoals hier in Sinnehiem, maar de kinderen leren enorm snel, dus module twee, een programma van tien verdiependere lessen kan daarna snel volgen.’ Omdat zijn les zo aanslaat – ook bij de schaakbond van Nederland –, staat Elderson aan het eind van dit jaar met de lesmethoden op de onderwijsbeurs. ‘Wat zal het mooi zijn wanneer deze speelse methode wordt opgenomen in het lespakket op sommige scholen.’

Schaakclub

Een tweede doel is om een schaakclub op te richten, de eerste in Ooststellingwerf. Ook weer voor jong en oud , waar Martin als gecertifieerde schaaktrainer schaaklessen gaat verzorgen. ‘Basisscholen die nog interesse hebben in schaakdenken en schaakbewegen, nemen contact op via contact@schaakbrein.nl . ‘En wie mee wil helpen met het opzetten van de club, kan zich via hetzelfde emailadres melden.’