Analist Jilles van den Beukel: 'We hadden beter moeten nadenken bij het dichtdraaien van de gaskraan in Groningen'

De energierekening stijgt maar door, bedrijven leggen hun productie stil: we staan misschien wel aan de vooravond van een energiecrisis. Een extra reden om uit kleine gasvelden te blijven winnen, zegt analist Jilles van den Beukel uit Appelscha.

Jilles van den Beukel: ,,Het zou bar slecht voor het klimaat zijn als je alles vervangt door Russisch gas.''

Jilles van den Beukel: ,,Het zou bar slecht voor het klimaat zijn als je alles vervangt door Russisch gas.'' FOTO RENS HOOYENGA

De gasprijs is niet alleen recordhoog, hij schommelt ook snel op en neer. Waar een megawattuur gas voorheen 15 tot 20 euro kostte, ligt de prijs momenteel rond de 100 euro. En woensdag, voordat de Russische president Poetin aankondigde wat meer gas aan Europa te leveren, kostte een megawattuur gas zelfs even meer dan 160 euro.

Zelfstandig analist Van den Beukel, eerder vijftien jaar actief voor Shell en nu verbonden aan denktank HCSS, heeft er allerlei verklaringen voor. Van de groeiende vraag omdat zowel Azië als Europa voor hun stroomproductie overstappen op gas, tot de snelle afbouw van de gaswinning in Groningen. En natuurlijk de energiepolitiek van Rusland.

Het gaat in discussies over de gasprijs vaak over de rol van Rusland. Hoe groot is die?

,,Het handelen van Rusland vormt een belangrijke factor, al is het zeker niet de enige oorzaak voor de hoge prijzen. Dat ligt veel complexer. Maar feit is wel dat de Russen de stijgende vraag de afgelopen jaren hebben opgevangen, en dat nu minder doen. Waar ze in 2014 nog 140 miljard kuub exporteerden naar Europa, was dat in 2019 200 miljard. Nu, na een teruggang vanwege corona, is het 185 miljard kuub. Dat is net 5 tot 10 procent minder dan wat we nodig hebben.”

Het komt de Russen wel goed uit, die hoge prijs. Zij verdienen er miljarden aan.

,,Dat zal voor hen ook een van de redenen zijn om niet méér te leveren. Ga maar na: het gas voor heel Europa kost nu per dag 1,5 tot 2 miljard euro meer dan normaal. In een week praat je dan over 10 tot 15 miljard. 35 tot 40 procent daarvan gaat naar Rusland.

Verder spelen voor de Russen strategische belangen mee, zoals die van de gasleiding Nordstream II naar Duitsland. Het is goed mogelijk dat ze de leveringen weer opvoeren zodra die in gebruik mag worden genomen.”

Meer gas uit Rusland is volgens u ook de enige manier om de situatie op korte termijn te verbeteren. Alternatieven vindt u niet reëel. Noorwegen, waar Europa ook veel gas vandaan haalt, kan de productie nauwelijks opschroeven. En ook vloeibaar gas (lng) uit landen als Qatar is niet onbeperkt voorhanden.

En dus zijn we overgeleverd aan de Russen. Was het dan niet ondoordacht om de kraan in Groningen zo snel dicht te draaien?

,,Dat is een moeilijke discussie. Ik kan me goed voorstellen dat minister Wiebes dat deed, het kón in Groningen ook gewoon niet langer. Maar we hadden beter moeten nadenken over de gevolgen: hoe zullen we het aanpakken als de markt krap zou zijn?

Sinds 2018 zijn we netto importeur, halen we dus meer gas uit het buitenland dan dat we zelf winnen. Het maakt Nederland net als de rest van Europa enorm importafhankelijk.

Zorg er dan tenminste voor dat de ondergrondse gasopslagen in de zomer altijd worden gevuld. We hebben er nu drie en eigenlijk alleen de opslag in Norg zit goed vol. Die in Grijpskerk zit nu rond de 50 procent, Bergermeer bij Alkmaar op zo’n 28 procent. Dat kan veel beter. Kijk naar Frankrijk en Polen: daar zitten ze wél allemaal voor 90 procent vol.

Daarnaast is het belangrijk om de winning uit kleine gasvelden in Nederland op peil te houden. Het helpt gewoon als je zelf die gasproductie nog hebt. Niet dat het de prijs erg kan beïnvloeden, maar het verzacht wel de pijn. Een derde van de opbrengsten gaat naar het bedrijf dat het gas wint, de resterende twee derde gaat naar de staat. Dat geld zou je dan kunnen gebruiken om iets te doen om de hoge prijzen te compenseren. Bijvoorbeeld voor de mensen met lagere inkomens, want zij zijn het die echt pijn gaan lijden.”

Maar die kleine velden, waarvan er veel onder Friesland liggen, zijn eigenlijk altijd een bron van protest. Of het nu gaat om Noordwolde, Drachten of Ternaard: overal zijn bewoners er niet blij mee.

,,Ik begrijp dat er protesten zijn. Maar denk als inwoner ook eens aan de Nederlandse regering. Die moet naar het héle plaatje kijken en de voor- en nadelen afwegen. Natuurlijk willen we geen ongelukken met het milieu of met de veiligheid, maar we willen óók nog wel even gas uit de kraan. Uit de kleine velden halen we nu zo’n 13 miljard kuub per jaar, een derde van het totale gasverbruik in Nederland. Dat is toch maar weer een derde.”

Bewoners zeggen vaak dat je beter geen enkel risico kunt nemen. Vindt u dan niet zij een punt hebben?

,,Het wordt soms wel wat overdreven. Kijk naar Ternaard. De Waddenzee is een prachtig gebied, begrijp me goed. Maar de kans op aardbevingen is daar gewoon heel klein. En de bodem daalt dan wel met een paar centimeter, het mooie aan de zee is dat die dat zelf compenseert. Je kunt natuurlijk uit principe zeggen: we willen gewoon geen gaswinning in zo’n gebied. Maar rampverhalen over hoe vréselijk het is voor de Waddenzee, die zie ik meer als een achterdeurtje voor dat men het gewoon niet wil.

Bovendien zou het bar slecht voor het klimaat zijn als je alles vervangt door Russisch gas. Van de honderd gasmoleculen die in Siberië worden gewonnen, komen maar negentig hier aan. Veel gas gaat al onderweg verloren, door lekkages en om het gas over die vijfduizend kilometer te transporteren. Het komt alleen niet in de klimaatcijfers, want de Nederlandse regering kijkt naar de cijfers in Nederland. Maar per saldo zou het veel vooruitgang tenietdoen die je boekt met duurzame energie.”

We hebben het tot nu toe steeds over de hoge kosten van het gas. Is er ook een kans dat er straks daadwerkelijk geen gas meer uit de kraan komt, zoals dit voorjaar gebeurde in Texas? Daar leidde het zelfs tot stroomuitval.

,,Voor het eerst lopen we daarmee in Nederland een beetje risico. Niet veel, maar wel een beetje. Het hangt vooral ook af van de winter. Als je én een strenge winter hebt, én Rusland niet meer wil leveren, dan ís er een kans dat het misgaat. Maar als particulier hoef je je daarover geen zorgen te maken. Als het al misgaat, dan zal eerst de niet-essentiële industrie geen gas meer krijgen. Daar zijn wel draaiboeken voor. De stroomvoorziening en verwarming blijven als laatste over.”

Of moeten we Groningen toch achter de hand houden voor zeer barre winters, zoals het kabinet nu overweegt?

,,De politiek correcte boodschap is natuurlijk: Groningen gaat dicht. Maar kán dat ook? Bijvoorbeeld voor de industrie die eventueel als eerste zonder gas zit? Dat is maar de vraag. Het belangrijkste is dat, als Groningen toch achter de hand wordt gehouden, Nederland zich daar ook echt goed op voorbereidt. Stel voorwaarden op waaronder doorproduceren wordt toegestaan.”

Wat kunnen we verder doen om het risico in de toekomst te verkleinen?

Voorop staat dat we moeten werken aan de energietransitie en het terugdringen van het gasverbruik. Tot het zover is moeten we ook rekening blijven houden met kernenergie en kolencentrales. Sluit die niet allemaal: misschien zijn dat de dingen die ons de komende jaren erdoor slepen. En dus de ondergrondse gasopslag: ga nu eens goed na of we daar voldoende van hebben en zorg ervoor dat we die elk jaar voor de winter helemaal vullen.”

Hoe snel denkt u dat de gasprijzen weer dalen?

,,Dat weet niemand. Maar de huidige prijzen zijn wel heel extreem, ik verwacht wel dat die weer gaan dalen. Misschien niet deze winter, maar dan naar alle waarschijnlijkheid toch wel in de zomer. Al is het goed mogelijk dat de prijzen de komende jaren structureel hoger blijven dan voorheen.”