Waterstof moet een oplossing zijn voor het stroomprobleem. Hoe dat kan? Dat zoeken ze uit bij het Zonnepark Oosterwolde

Overtollige energie van zonne- en windparken opslaan in waterstof: het lijkt een haalbare oplossing om alle problemen met het elektriciteitsnet te verkleinen. In Oosterwolde begint binnenkort een landelijke proef.

Ben Tubben (links) en Willem de Vries in de compressor op de testlocatie, die als een van de eerste onderdelen alvast is geplaatst. FOTO RENS HOOYENGA

Ben Tubben (links) en Willem de Vries in de compressor op de testlocatie, die als een van de eerste onderdelen alvast is geplaatst. FOTO RENS HOOYENGA Foto: @

Het is het grote nadeel van zonne- en windparken: de elektriciteitsproductie schommelt continu. Is er veel zonneschijn of waait het hard, dan schieten de meters omhoog. En bij windstil of bewolkt weer gaat er juist minder stroom het net op.

Die schommelingen hebben grote gevolgen. Kijk alleen maar naar het elektriciteitsnet: als dat ook in piekperioden alle zonne- en windenergie moet kunnen afvoeren, liggen kabels naar de parken er de rest van de tijd deels ongebruikt bij. En is er geen ruimte op het net, zoals in Friesland tegenwoordig op veel plekken, dan moeten panelen of windmolens soms tijdelijk worden uitgeschakeld.

Opslaan voor later gebruik

Waterstof moet een van de oplossingen worden voor dit probleem. Het idee is simpel: zodra het hard waait of de zon lang schijnt, wordt een deel van de elektriciteit ter plaatse gebruikt om waterstof mee te maken. Zo kan de energie in feite bij het zonne- of windpark worden opgeslagen voor later gebruik.

Maar hoe dat het beste kan? Het moet allemaal nog worden uitgezocht. Op een testlocatie bij het Zonnepark Oosterwolde willen netwerkbedrijf Alliander en zonnepark-ontwikkelaar GroenLeven er de komende vijf jaar alvast ervaring mee opdoen.

,,Het doel is om te kijken waar we tegenaan lopen als dit wordt toegepast”, zegt projectleider Ben Tubben van Alliander. ,,Het wordt echt leren: wat komt erbij kijken om waterstof te maken? Wanneer kun je de installatie het beste in- en uitschakelen? En wat zijn de effecten op het elektriciteitsnet?”

Alliander bouwt de testlocatie, die volgens Tubben enkele miljoenen euro’s kost, en verhuurt die vervolgens aan GroenLeven. Dat bedrijf, dat ook het zonnepark heeft gebouwd, gaat de proeven vervolgens uitvoeren. Tubben zegt dat Alliander als netwerkbedrijf dat wettelijk niet mag doen. ,,En vooralsnog gaan wij er ook van uit dat marktpartijen uiteindelijk de waterstof gaan produceren.” Maar ook voor de netbeheerder zal het impact hebben, zegt hij.

Chemische industrie

Waterstof wordt al jaren gebruikt in de chemische industrie en bij de productie van bijvoorbeeld kunstmest. Die ‘grijze’ waterstof wordt veelal gemaakt van aardgas.

Op de testlocatie wordt waterstof gemaakt van kraanwater, met behulp van de elektriciteit van het zonnepark (zie kader). Deze ‘groene’ waterstof wordt gezien als een van de energiebronnen van de toekomst. Deze zou aardgas kunnen vervangen voor de verwarming van huizen, en auto’s kunnen erop rijden.

Dat laatste gaat ook gebeuren met de waterstof die in Oosterwolde wordt gemaakt. OrangeGas, de leverancier van alternatieve brandstoffen uit Heerenveen, gaat deze verkopen op zijn tankstations. Voor het vervoer wordt de waterstof in grote tanks geperst en vervolgens per vrachtwagen weggebracht.

Groene waterstof kan qua prijs nog lang niet concurreren met de waterstof voor de industrie. Dat gaat wellicht de komende jaren veranderen, onder meer door belastingmaatregelen. ,,En waarschijnlijk komt er vanaf eind volgend jaar een subsidieregeling voor de productie van groene waterstof”, zegt Willem de Vries van GroenLeven. Ook dat zou de productie ineens een stuk aantrekkelijker maken.

De Vries verwacht daarom dat het over een jaar of vier tot vijf normaal wordt om bij nieuwe zonne- en windparken ook meteen waterstof te produceren.

Productie staat niet centraal

Bij de testlocatie staat productie nog niet centraal: er moet vooral veel worden geëxperimenteerd. De Vries: ,,En daarbij gaan we natuurlijk vooral meebewegen met de zonne-opwek.”

Los van de proef in Oosterwolde onderzoekt Alliander momenteel of waterstof op termijn door de huidige gasleidingen kan stromen. In het Gelderse Lochem loopt een proef waarbij bij vijftien woningen waterstof in plaats van aardgas uit de leiding komt.

Alle kennis die bij deze proeven wordt opgedaan, moet uiteindelijk worden gebruikt voor nieuw beleid. ,,Dit om een zo optimaal mogelijk energiesysteem vorm te kunnen geven”, zegt Tubben. Hij voegt toe dat de ervaringen van Alliander ook zoveel mogelijk worden gedeeld. ,,We willen daar heel open over zijn. We hopen dat het kan leiden tot kaders die de wetgever ook kan gebruiken.”

De testlocatie in Oosterwolde is medio december klaar. Tubben spreekt van een uniek project, zeker in Nederland. ,,Het is echt pionieren. We hebben ook best wel risico gelopen, door min of meer blind de keuze te maken voor deze proef. Geen enkel normaal bedrijf zou dat doen zonder dat je weet dat je de waterstof ook kunt verkopen.”

En zo is ook veel nog onzeker over de toekomst van waterstof. Kan dat bijvoorbeeld ook worden gemaakt bij de mega-windparken op zee? ,,Daarbij spreek je over heel andere aantallen. Ik zie dat de komende jaren nog niet zo snel gebeuren. Al is ook al wel geopperd om elektrolysers ín windmolens te plaatsen. Maar dat zijn ook nog vooral proefballonnen.”