Pop-up slaapkamers in Friese kerken

Om te voorkomen dat leegstaande kerken met de grond gelijk worden gemaakt, hebben Jennemie Stoelhorst (42) uit Eindhoven en Sanne Kiel (36) uit Ede Heilige Nachten bedacht. Liefhebbers kunnen overnachten in een kerk, ook in de Stellingwerven.

Sanne Kiel (links) en Jennemie Stoelhorst in de Pieter Stuyvesantkerk in Peperga.

Sanne Kiel (links) en Jennemie Stoelhorst in de Pieter Stuyvesantkerk in Peperga. Foto: Roman Robroek

Oosterwolde Vier van de zeven kerken die Heilige Nachten in gebruik heeft, staan in Friesland. Niet verrassend, aangezien de provincie de hoogste kerkdichtheid van Nederland heeft. Toeristen kunnen slapen in Dorpskerk in Oosterwolde, de Pieter Stuyvesantkerk in Peperga, Kerkje 1621 in Hoornsterzwaag (dat dit jaar dus 400 jaar bestaat) en de Witte Kerk in Hemrik.

Toen Stoelhorst en Kiel het concept voor Heilige Nachten voorlegden aan de provincie, werd er enthousiast gereageerd. Met name omdat toerisme en het behoud van erfgoed daarmee een stimulans krijgt. 40 procent van de opbrengsten van Heilige Nachten, gaat namelijk naar de eigenaren van de kerken. Kiel: ‘Nadat we ons idee tot in detail hadden uitgewerkt, besloten ze ons project te ondersteunen. Met het geld kunnen we tien kerken in Friesland omtoveren tot overnachtingsplek, dus we hopen dat er binnenkort nog wat kerken bijkomen.’


Lokale host

De dames richtten de kerken in op basis van hun pop-up concept. ‘De meeste kerken zijn ook nog open voor andere activiteiten, zoals exposities. We hebben daarom meubilair uitgezocht dat er gemakkelijk in en uit kan. Alleen de kerk in Peperga wordt volledig voor Heilige Nachten gebruikt. Daarom heeft de eigenaar er ook een douche ingebouwd. Die hebben de andere kerken in Friesland niet.’

Bij elke kerk is een lokale host aangesloten die het schoonmaakwerk doet en de gasten persoonlijk ontvangt. Ontbijtjes komen vaak van lokale horeca. Kiel: ‘We vinden het belangrijk om de omgeving erbij te betrekken. Zo hebben zij er ook wat aan.’


Frisse wind

Stoelhorst en Kiel komen beiden uit de erfgoedsector en vinden het behoud van kerkelijk erfgoed erg belangrijk. ‘Er zit zoveel geschiedenis in een kerk. Dat kun je ook wel zien, het zijn prachtige gebouwen. We kunnen niet alle kerken redden, maar hopen dat ons concept toch een aantal kerken overeind kan houden. Als er in een kerk nauwelijks tot niets meer gebeurt, is het mooi dat hij toch nog op een andere manier dienst kan doen.’

Ook zorgt het volgens Kiel voor een frisse wind door erfgoedland. ‘Mensen die uit de Randstad komen, zijn misschien helemaal niet zoveel bezig met de leegstand van de kerken. Als ze in een van de kerken overnachten, denken ze er misschien toch eens over na. Op die manier zorgen we ook voor een wat bredere maatschappelijke betrokkenheid.’


‘Champing’

Het idee voor Heilige Nachten ontstond na Open Kerken Brabant, waar Stoelhorst en Kiel in 2018 beiden aan waren verbonden. ‘Om aandacht te generen voor deze dag hebben we vlogs gemaakt. We nodigden daarin jongeren uit om met ons in gesprek te gaan over de betekenis van de kerk en om vervolgens ook met ons in een kerk te overnachten. Uiteindelijk hebben er vijf jongeren in de kerk geslapen. Het viel ons op dat ze - hoewel ze niet gelovig waren - de kerk in hun dorp toch wel heel belangrijk vonden en dat ze het jammer zouden vinden als die zou verdwijnen.’

Lilian Grootswagers van Open Kerken Brabant wees het duo op het Engelse fenomeen champing : kamperen in de kerk. ‘Dat schijnt daar vrij populair te zijn. We zijn naar Engeland geweest om te kijken hoe dat daar in zijn werk ging. Het was best primitief, je slaapt bijvoorbeeld op een stretcher, maar we waren wel heel enthousiast. In Nederland kunnen pelgrims ook al op een stretcher overnachten in een refugio, maar bij dat concept ligt de nadruk meer op de wandeltochten die ze maken. Wij wilden meer nadruk leggen op de overnachting zelf.’

De Brabantse kerk van Heilige Nachten is vooral populair voor mensen tussen de 25 en 40 jaar. In Friesland komen doorgaans mensen tussen de 30 en 55. ‘De echt oudere doelgroep die we toch wel in Friesland hadden verwacht, zien we nog niet zoveel. We maken veel reclame via Instagram en mensen op leeftijd zijn daar gewoonweg wat minder te vinden.’


Magisch

De kerken worden veelal door stellen geboekt, die een romantisch weekendje weg willen. Ook zijn er regelmatig huwelijksaanzoeken of huwelijksnachten. Of mensen er ook naartoe gaan vanuit religieuze interesse, vindt Kiel moeilijk te zeggen. ‘Wat we vaak terugkrijgen is dat mensen op zoek zijn naar een bijzondere beleving. Het woord ‘magisch’ lezen we vaak terug op de kaartjes die ze achterlaten.’

Een godshuis tot een hippe overnachtingsplek veranderen is voor sommige omwoners wel even slikken. Toch wordt er doorgaans positief op het concept gereageerd. ‘Communicatie is alles’, aldus Kiel. ‘We brengen de buurtbewoners altijd meteen op de hoogte van wat we gaan doen. Als we de kerken uiteindelijk openen voor Heilige Nachten, nodigen we de buurt uit om even binnen te kijken. Dat vinden de meeste mensen wel heel leuk.‘


Barbecueën

Toch zijn sommigen ook bezorgd of wantrouwend. ‘Ze vragen zich af hoe het zal zijn als er steeds vreemde mensen in de kerk komen. Ik had eens een mevrouw aan de lijn die zei dat haar moeder op de begraafplaats van een van de kerken was begraven. Ze was bang dat mensen daar rommel zouden maken of bijvoorbeeld gingen barbecueën. Er zijn natuurlijk wel een aantal regels waar toeristen zich aan dienen te houden. Zo hoort de begraafplaats niet bij het verblijf. Barbecueën is er dus niet bij.’


Uitbreiding

Af en toe horen Stoelhorst en Kiel ook wel eens kritische geluiden over het concept zelf. Sommige mensen vinden dat de kerk alleen als kerk gebruikt moet worden. Kiel: ‘We gaan er zoveel mogelijk over in gesprek, maar je kunt uiteindelijk niet iedereen overtuigen.’

Het duo draaide vorig jaar haar eerste zomerseizoen. Wegens corona bleven veel mensen op Hollandse bodem en daarom waren de kerken van Heilige Nachten erg populair. Het initiatief breidt zich nu ook langzaam maar zeker verder uit. Zo komen er deze zomer drie kerken in Groningen bij en nog een kerk in Brabant.

www.heiligenachten.nl