Oosterwoldenaars gek op nutteloze gebouwen: ‘We mogen er nu zelf één neerzetten’

Martijn Zwagerman (48) en Minne Galama (66) uit Oosterwolde, buurmannen, zijn gek op follies; woningen zonder deur, een schuur waarvan alleen het frame staat of een Church of the Saviour on Spilled Blood, maar dan nagemaakt in het klein. Het maakt eigenlijk niet uit hoe ze eruit zien, als het maar gebouwen zijn zonder functie. Ze zijn zo weg van ‘de folly’ dat ze hebben besloten er zelf één te bouwen. En die krijgt meteen een bijzondere plek.

Minne Galama (links) en Martijn Zwagerman bij hun eerste proefmuurtje.

Minne Galama (links) en Martijn Zwagerman bij hun eerste proefmuurtje. Eigen foto

Het was 2019 toen beide buurmannen afzonderlijk van elkaar Folly Art Norg bezochten. Een openlucht kunsttentoonstelling vol met follies, speciaal gemaakt voor het evenement. ‘Het was mijn eerste kennismaking met het fenomeen folly’, zegt Minne Galama, die samen met zijn vrouw een stukje aan het fietsen was. Toevallig kwam hij langs Norg waar het festival gaande was. ‘Ik zag er vlaggen van wapperen, wat ons nieuwsgierig maakte.’ Een route van acht kilometer door het buitengebied van Norg volgde. Zelf is Galama projectleider bij nieuwbouwprojecten, dus gaf hij zijn kritische ogen goed de kost. Tegen viel het zeker niet. Integendeel. Hij beschrijft het zien van de creaties van voornamelijk professionals als bijzonder. ‘Je ziet ze wel vaker in het landschap’, duidt Galama, die er na zijn festivalbezoek meer op ging letten. De piramide van Austerlitz, de boerderij die op z’n kop staat in Hindeloopen of de Ecokathedraal in Mildam, noemt hij als voorbeelden. ‘Dat er een evenement voor bestaat, is fantastisch.’

Ontwerp

Martijn was al wat langer bekend met follies en toog naar Norg als geïnteresseerde. Veertien dagen later zitten de twee naast elkaar tijdens een buurtbarbecue en krijgen het over de follyroute. Dat moeten wij zelf ook kunnen, zo’n folly bouwen, was meteen hun gedachten. Een afspraak bij Minne thuis werd gemaakt en samen sloegen ze aan het fantaseren. ‘We gingen ons inschrijven als deelnemer voor Folly Art Norg, dat stond vast’, beschrijft Martijn. ‘Eigenlijk was dat idee van de zotten, want op het evenement staan allemaal professionals, architectenbureaus en ontwerpstudio’s die er stuk voor stuk hun beloftes naartoe sturen’, gaat Minne verder. ‘Komen wij aan zonder enige folly-ervaring.’ Maar de twee gingen samen naar de tekentafel. Eens werden ze het over het ontwerp echter niet helemaal. Of eigenlijk: helemaal niet. ‘We besloten beiden een eigen ontwerp te maken en die in te sturen. Meer kans om uitgekozen te worden en op die manier zou de organisatie oordelen welk ontwerp beter was’, gniffelen de twee.

Minne kwam met een ontwerp dat in het teken stond van het getal 3, ‘omdat Folly Art Norg het jaar erop voor de derde keer gehouden zou worden’. Met veertig gelijkbenige palen schetste hij een constructie van driehoeken die opgestapeld worden. ‘Als je eromheen loopt, ziet het er van elke kant anders uit’, vertelt Minne. Het idee van Martijn heet ‘Vrij - onvrij’ en was ontworpen vanwege het thema 75 jaar vrijheid. ‘Maar omdat Folly Art Norg vorig jaar niet doorging, slaat het net zo goed op de coronajaren’, legt hij uit. Het zijn twee cilinders die met een tunneltje aan elkaar verbonden worden. Het onvrije deel is dicht gemaakt met onder meer hout, blad, gaas, stro en leem. Het vrije deel bestaat uit rechtopstaande palen. Tralies waar je doorheen kunt lopen als bezoeker. Een echte folly, zo beschouwde ook de organisatie. Vrij - onvrij werd gekozen. Daarmee mogen de twee meedoen. Daarmee doen ze mee, want ze zijn het gebouw op dit moment al aan het opbouwen. Ze werden als één van de zestien teams van de 109 inzendingen gekozen. ‘Daar sta je dan tussen de professionals, het is best spannend.’ Met een bak vol leem die ze uit een sloot tussen hun woningen hebben geschept en met palen en gaas trokken ze maandag naar Norg. Beiden namen een week vrij om aan het bouwwerk te kunnen werken, want de folly moet voor 1 augustus klaar zijn. Dan begint het festival namelijk.’

Voor wie de creatie van Martijn en Minne wil zien, het bouwwerk staat aan de Veldweg, een onverharde zijweg aan de Bonhagen. Tot en met 29 augustus, want dan is het festival afgelopen.

Te koop

Wat er met het kunstwerk gaat gebeuren na Folly Art Norg is nog onbekend. ‘Alle follies die er staan, zijn te koop. Voor minimaal duizend euro, laten de bouwers weten. ‘Dat is de prijs die de organisatie adviseert. Een deel van de opbrengst gaat naar hun, zodat het festival er weer investeringen van kan doen.’ Zo’n leemmuurtje zal volledig afgebroken en opnieuw opgebouwd moeten worden. ‘Ach, voor dat geld, doen wij dat graag’, zegt Galama. ‘Wellicht iets voor in Ooststellingwerf, want hier staat nog niet echt een folly, volgens mij’, zegt Zwagerman. ‘In de buurt staan wel een paar, zoals een geraamte van een woning in Noordwolde, de Ecokathedraal in Mildam, het kasteel in Blesdijke, twee in Oranjewoud, maar in Ooststellingwerf geen één. De faunatoren in Ontwijk in Donkerbroek lijkt op één, maar heeft wel een functie.’ Het wordt tijd voor een eerste folly in Ooststellingwerf. ‘We hebben er wel één. Maar die staat in een privétuin in Oosterwolde. In mijn tuin. Ik heb mijn driehoekenfolly in mijn tuin gezet toen hij niet werd uitgekozen voor Folly Art Norg’, verklapt Minne. Bij een folly in een publieke ruimte denken de mannen aan Boerestreek. ‘Misschien leent ons ontwerp zich voor daar’, zeggen ze lachend.