Lichtjesavond 75 jaar na de rampzalige jaarwisseling van 1944-1945

Noordwolde – Zo’n 120 mensen hebben zaterdagavond een lichtje geplaatst bij een graf op de begraafplaats in Noordwolde. Het was de derde keer dat een lichtjesavond in Noordwolde werd gehouden en de belangstelling neemt ieder jaar toe. Ook de groeiende organisatie vanuit plaatselijk belang De Eendracht, de begraafplaats en de Hervormde kerk maakt het evenement ieder jaar weer wat indrukwekkender.

Nu al zijn er lampjes langs de routes de begraafplaats op. Er is vanuit de kerk een lichtplan gemaakt, zodat de kerk van Noordwolde vanaf volgend jaar permanent verlicht wordt. Voor de kerk was met lampjes een hart gemaakt waar mensen een kaarsje konden plaatsen als eerbetoon aan een dierbare die niet op deze begraafplaats ligt begraven.

Nadat een ieder op de begraafplaats en lichtje had geplaatst was er ook nog een samenzijn met warme chocolademelk  in de kerk. Daar hield Titus de Boer een verhaal vanuit de woorden ‘houvast’ en ‘hou vast’. Marja Koopman en Lilian Kroon speelden op de saxofoon in een sfeervolle kerk met de indrukwekkende collectie kerststallen van Jeltje Kramer. Het is de tiende en laatste keer dat ze in Noordwolde in de kerk te zien zijn.

Lichtjesavond 75 jaar na de razzia’s

De lichtjesavond heeft zich in Noordwolde verbreed tot alle dierbaren, maar centraal blijft vanaf het begin van het samenzijn toch het verzamelen bij de oorlogsgraven van de bemanning van de Canadese Halifax-bommenwerper en twee mensen van het verzet. Die verzetsmannen samen met tien anderen het slachtoffer van twee razzia’s op 29 december en 3 januari, nu dus 75 jaar geleden. In totaal werden er zo’n veertig mensen  in de regio opgepakt. Zo werd de plaatselijke huisarts Thomas Verdenius uit bed gehaald. Hij leidde de organisatie die in en rond Noordwolde hulp bood aan onderduikers. Verdenius pleegde op 5 januari zelfmoord in de cel in Heerenveen, toen duidelijk werd dat gevangenen daar op grote schaal werden mishandeld.

Van de opgepakte mannen overleefden veertien de oorlog niet. Daaronder ook de 25-jarige spoorwegmedewerker Gijs Krol, de verzetsman die op 16 maart ook in de laatste trein zat vanuit kamp Amersfoort naar het Duitse concentratiekamp Neuengamme bij Hamburg. De ernstig verzwakte Krol werd daar bevrijd, maar overleed na een verblijf een sanatorium alsnog op 30 november in Noordwolde aan tuberculose. Hij werd direct naast het graf van dokter Verdenius bijgezet.

De twaalf andere slachtoffers van de razzia hebben een graf in Duitsland of zijn nooit teruggevonden. Die zijn na 75 jaar nog steeds vermist. Die twaalf slachtoffers zijn Thijs Menger, Hendrik de Vries, Jan Folkert de Jong, Jan Beugeling, Bertus Beugeling, Yme Krips, Andries de Boer, Albert Schokker, Hendrik Mulder, Barend Slettenaar, Auke Faber en Johannes Meppelink.

Ook aandacht voor dwangarbeiders

Op de lichtjesavond werd door Lourens Looijenga bij zijn inleidend verhaal ook stilgestaan bij de dwangarbeiders die vanuit het dorp moesten werken in Duitsland. Ook daarvan overleefden vier de oorlog niet: Piet de Vries, Arend van Weert , Johannes Lem en Hendrik Roders. Van Weert ligt begraven in Wilhelminaoord, maar De Vries, Lem en Roders in Noordwolde. De 25-jarige Johannes Lem overleed in 1943 in het zwaar gebombardeerde Kassel en ligt begraven in Noordwolde.

De 22-jarige De Vries overleed in Lager Behrensdorf in Thale. Hij kwam in 1943 bij het koppelen van twee wagons tussen de buffers terecht. Hij ligt begraven bij Verdenius en Krol. Waar veel vlechters in Noordwolde werden gehouden om o.a. granaatmanden te maken voor de Duitsers, lukte dat dus niet met de rotanbewerkers Piet de Vries en Arend van Weert.

Ook Van Weert werd begin 1945 een rangeerongeluk bij Quedlinburg in de Harz fataal. De 42-jarige landsarbeider Hendrik Roders werkte eerst vrijwillig in Frankrijk. Hij weigerde met een zevende kind opkomst weer voor de Duitsers te werken, maar werd opgepakt en naar Bremen gestuurd. Hij overleed daar in 1943 aan bloedvergiftiging in een hospitaal in Neuenkirchen. Hij is herbegraven vlak voor de kerk.

In totaal kent de begraafplaats in Noordwolde dertien oorlogsgraven.