‘Het wordt stukken mooier dan verwacht’

Appelscha - In aanloop naar theaterspektakel Het Hongerproces op 13, 14 en 15 september in openluchttheater De Koele brengt de Nieuwe Ooststellingwerver een serie verhalen over de totstandkoming van het stuk tot en met de uiteindelijke opvoering. Vandaag deel 7: we gaan beginnen.

De kaartjes zijn al weken uitverkocht. De spanningen lopen op. Komt het allemaal goed met het licht, het megabeeldscherm midden op het podium en kent iedereen zijn tekst? Initiator Geert Veen geeft het verlossende antwoord: ‘Het wordt stukken mooier dan verwacht.’

Veen kreeg het idee om Het Hongerproces op te voeren al in 2010. Toen schreeft collegavrijwilliger voor de Historische Vereniging van Appelscha (HVA), Carol Klok er een verhaal over in De Zoolstede, het clubblad van de HVA. ‘Het idee dwaalde door mijn hoofd tot 2015. Toen besloten Carol en ik in actie te komen.’ Het script van het stuk dat in 1946 opgevoerd werd, was echter zoek en die werd ook niet gevonden. Er werd gezocht in historisch archief Tresoar, waar alleen processtukken werden gevonden. Ook werd de VARA geraadpleegd. Het kon wel eens zijn dat de schrijver van het stuk in 1946, Tinus Veenstra, het opgestuurd had naar de omroep. ‘De zoektocht ging zelfs zover dat iemand in de archieven van Brussel ploos. Het lag nergens.’

Veen en Klok wilden het laten herschrijven, zodat het stuk alsnog opgevoerd kon worden. ‘We dachten aan een verhaal over de rechtszaak zelf, niet meer, niet minder’, gaat Veen verder. ‘Ik denk dat de schrijver van het stuk van toen ook alleen dat gegeven op het podium bracht. Domela Nieuwenhuis, een liefdesverhaal, een gemene veldwachter? Daar hadden wij helemaal niet aan gedacht.’ Journalist Henk Vondeling herschreef het stuk en gedurende het oefenen perfectioneerde regisseur Johan Liest het. ‘Er komen natuurlijk altijd dingen op je pad die beter uitkomen. Er is namelijk ook een jongen bij die een licht Amsterdams accent heeft. Het maakt het geheel luchtig op veel momenten en mooi. Mooier dan ik ooit had durven dromen’, zegt Veen, die in eerste instantie één voorstelling met vierhonderd toeschouwers in gedachten had. Nu komen er zo’n tweeduizend. ‘Geweldig.’

Regisseur Liest: ‘Ik ben hartstikke tevreden. Iedereen is uiterst gemotiveerd en doet het hartstikke goed. Het is erg mooi om dit te mogen doen.’ Tijdens de voorstelling zijn er veel verrassingselementen en Liest juicht improvisatie toe. ‘Als je een keer iets niet weet, verzin je er iets bij. Iedereen spreekt in zijn of haar eigen taal. Dat wil zeggen: in het Fries, Stellingwerfs, Hollands of Nederlands. Alles komt voorbij, precies zoals onze samenleving eruit ziet. Ook heb ik de acteurs laten kiezen welke rol hun voorkeur had. Het komt allemaal goed.’ Ook de rol van Leo de Jong, die Domela Nieuwenhuis speelt. De originele speler viel wegens stemproblemen uit, drie dagen voor de eerste uitvoering. Een horror-scenario, maar Liest heeft iedereen zo weten te motiveren dat er achter de schermen hard gewerkt wordt. Het schijnt zelfs zo te zijn dat het kan dat niemand wat van de vervanging merkt. Vanavond is de eerste try out, morgen is de première van Het Hongerproces. ‘We gaan beginnen.’